Bổ sung sắt cũng phải đúng cách – ăn gì, uống thuốc gì mới đúng?

Quảng Cáo
tintucsuckhoe.info – Sắt có nhiều trong món ăn. Thuốc chứa sắt lại rẻ tiền, nhưng do chưa biết rõ sự hấp thụ sắt, ăn và sử dụng thuốc đúng cách nên bệnh thiếu máu do thiếu sắt vẫn khá phvòng biến ở người mang bầu, trẻ nhỏ.

Những nguyên nhân thiếu sắt thường xuyên

– Mất máu cấp tính (do bị thương) hay kéo dài (do rong kinh, bị giun móc, trĩ).

– Rối loạn tiêu hoá dẫn đến hấp thụ sắt kém.

– Có thai, nhu cầu sắt tăng cao nhưng ăn còn thiếu lượng món ăn chứa sắt cần phải có.

– Trẻ em trong năm đầu cần nhiều sắt. Cho ăn không đúng cách sẽ bị thiếu sắt.

Nhu cầu sắt hàng ngày: nam 1mg, nữ 1,6 – 2mg. Trẻ mới sinh đã có 1 lượng sắt dự phòng khoảng 0,25g. Ở trẻ sinh non, sinh già tháng, suy dinh dưỡng bào thai, lượng sắt dự phòng còn ít hơn, chỉ tầm 0,15g. Từ khi mang bầu cho tới khi nuôi con bú đến 6 tháng tuổi, người mẹ phải mất đi khoảng 955mg sắt (cho dù là: cho thai 450mg, ở nhau thai 150mg và mất máu khi sinh 175mg và tiết vào sữa cho con 180mg). Trẻ em từ 6 tháng đến 2 tuổi, thanh thiếu niên từ 14 -18 tuổi, người mang bầu cần một lượng sắt nhiều hơn. Thiếu sắt thường xảy ra trẻ nhỏ và người mang bầu. Theo các số liệu nghiên cứu có 40 – 50% phụ nữ mang bầu bị thiếu sắt (thay đổi theo vùng).

Thiếu sắt sẽ dẫn tới thiếu máu nhược sắc. Người lớn thì kém minh mẫn, dễ mệt, hay quên, hay chóng mặt, tai bị ù, hiệu suất lao động giảm, trẻ nhỏ thì hay quấy khóc, vật vã, chán ăn ngủ ít, giảm trí nhớ. Riêng người có thai thiếu sắt sẽ hư hại không tốt đến bào thai. Ngoài ra, thiếu máu do thiếu sắt còn làm giảm trương lực cơ, bắp thịt nhão, chậm biết ngồi, biết đi. Thiếu máu còn làm tim đập nhanh hơn (để đáp ứng nhu cầu cung cấp ôxy cho các cơ quan tổ chức), nếu đặt lâu ngày sẽ dẫn đến suy tim.

Bổ sung sắt phải đúng cách

Bổ sung bằng thực phẩm – ăn gì để bổ sung sắt?

Có nhiều loại món ăn bổ sung sắt: Lượng sắt (tính bằng mg) trong 100 gam thực phẩm lần lượt là: tiết bò (52), men bia khô (16), gan lợn (10), thịt bò (2,7), trứng gà (2,2), cua biển (3,8) mực tươi (0,6) cá chép, cá trê, cá đối (0,8) mộc nhĩ (65), nấm hương khô (35), đậu nành (11), vừng (10), đậu xanh (4,8), cần tây, cần ta (3), rau ngót (2,7) củ cải (2,9), rau dền trắng (6,1) rau dền đỏ (5,4), các dòng rau thơm (3,8).

Theo đó, món ăn thực vật phần lớn chứa sắt ít hơn món ăn động vật, món ăn động vật sống dưới nước chứa ít sắt hơn loại động vật sống trên cạn. Cơ thể hấp thụ được 10 – 15% món ăn động vật nhưng chỉ hấp thụ được 5% trong món ăn thực vật (tính trung bình chỉ 10%). Song trong món ăn động vật thì sắt dạng hemoglobin thường chiếm chủ yếu (như trong tiết) lại cực khó hấp thụ. Người dùng đồ chay ròng sẽ thiếu sắt, nhưng người chỉ ăn nước thịt bò ép cũng chỉ đưa vào cơ thể chất protein (giúp cho sự tổng hợp globin) chứ không đưa chất sắt vào cho cơ thể được. Ngoài ăn món ăn chứa chất sắt, cần ăn các món ăn có chất porphyrin (để có nhân pyrol) và chất protein (để có globin và vitamin) mới tạo nên được huyết cầu tố.

Người chỉ ăn món ăn thực vật tính ra cũng có thể đủ lượng sắt nhưng vẫn bị thiếu máu do không tạo nên được huyết cầu tố.

Các món ăn quá giàu phospho sẽ gây kết tủa sắt làm giảm sự hấp thụ sắt. Vitamin C (cùng một số vitamin nhóm B như B6) giúp sự hấp thụ sắt và tổng hợp huyết cầu tố.

Ngoài món ăn thông thường còn có thực phẩm chức năng bổ sung chất sắt.

Như vậy, muốn đủ sắt thì phải ăn một lượng sắt gấp 10 lần nhu cầu khuyến nghị (vì cơ thể chỉ hấp thụ trung bình 10%), ăn dạng sắt dễ hoà tan trong cả động vật và thực vật, đi kèm phải ăn đủ chất đạm, không ăn quá độ món ăn giàu phospho và nên ăn món ăn có vitamin C.

Bổ sung sắt bằng thuốc – các dòng thuốc bổ sung sắt:

Khi thiếu sắt cấp tính hay kéo dài thì nhất thiết phải bổ sung bằng thuốc. Sau khi khôi phục đủ sắt mới chuyển qua duy trì bằng chế độ ăn giàu chất sắt. Ngoài ra cần phải chữa các bệnh gây thiếu sắt (như tẩy giun móc).

Có loại thuốc chứa sắt thuần tuý (viên sắt fumarat, sắt gluconat, sắt succinat, sắt oxalat, sắt tatrat, sắt II sulfat). Có loại phối hợp chất sắt với acid folic (viên probofex.) Người có thai trong suốt thai kỳ cần uống viên sắt phối hợp với acid folic. Khi dùng viên sắt thuần tuý sẽ bị táo bón nên trong 1 số viên sắt người ta cho thêm dược chất có độ nhuận là đại hoàng, nhưng nếu dùng nhiều đại hoàng sẽ bị tiêu chảy, ngừng dùng sẽ hết. Để tránh hiện tượng này sẽ không nên dùng quá liều lượng. Cũng như khi ăn muốn dùng viên sắt có hữu hiệu thì cấm dùng viên sắt đã bị quá hạn kém phẩm chất (vì đã chuyển qua dạng sắt khó hoà tan), đi kèm phải ăn đủ chất đạm.

Cần tránh mọi tình huống hay nhầm lẫn: Bệnh thiếu máu ác tính do thiếu B12, thì chỉ cần sử dụng vitamin B12. Còn những mặt hàng vitamin B12 phối hợp với vitamin B1, B6 (như terneurin, becofort) trước đây dùng chữa đau dây thần kinh, một số người thiếu máu do thiếu sắt đúng ra phải dùng viên sắt nhưng nhầm lẫn chỉ dùng mặt tuyến phối hợp này để chữa là không đúng, vừa lãng phí vừa không đưa lại hữu hiệu.

Có bệnh do thiếu hay thừa sắt nhưng lệ thuộc vào hormon hepcidine. Chứng nhiễm sắc tố sắt di truyền (hemochrommatose): sắt hấp thụ vượt mức mỗi ngày 2 – 3mg ngay từ khi sinh, tích luỹ dần, nhưng sau tuổi biết đi mới có triệu chứng (da thâm đen, gan to, lách to chắc cứng, đi kèm cổ trướng, đái tháo đường). Bệnh hồng cầu hình lưỡi liềm (thalassemie): gây quá tải sắt trong máu dẫn đến ngộ độc sắt. Bệnh thiếu máu sắt mãn tính: sắt không đưa được vào trong tuỷ xương để tạo hồng cầu. Với các bệnh này người ta dùng hepcidine (khi thiếu) và chất ức chế hepcoidine (khi thừa) để chữa hoặc theo một số cách chữa cổ kính khác. Các tình huống này cần khám chữa theo đơn của thầy thuốc chuyên khoa.

Ds. Vũ Hải Trung

Sưu Tầm: Internet – Kênh Tin: TT39

Quảng Cáo