Những nghiên cứu mới về cây hoàng liên chân gà

Quảng Cáo
tintucsuckhoe.info – Vị thuốc Hoàng liên chân gà là rễ làm khô của các loài cây Coptis chinensis Franch. và Coptis quinqesecta Wang., thuốc họ Mao lương (Ranunculaceae). Những nghiên cứu trên thế giới tập trung chủ đạo về loài hoàng liên chân gà Coptis chinensis Franch.

Cây hoàng liên chân gà (Coptis chinensis Franch.) ưa sống ở vùng núi cao từ 1000-2500m, mưa nhiều, ẩm ướt. Hiện nay, hoàng liên được trồng nhiều tại Trung Quốc, chủ đạo ở các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam, Hồ Bắc, Thiềm Tây, Hồ Nam, Giang Tây, Triết Giang, Sơn Tây. Tại Việt Nam, loài này phân bố chủ đạo ở huyện Sa Pa (Lào Cai) và huyện Quản Bạ (Hà Giang). Loài Coptis quinquesecta Wang. ở huyện Sa Pa (Lào Cai).

Hoàng liên chân gà thuộc diện quý hiếm, đã được đưa vào Sách Đỏ Thế giới của IUNC vào năm 1980, Sách Đỏ Ấn Độ 1980 và Sách Đỏ Việt Nam 1996.

Trong y khoa cổ truyền, hoàng liên là vị thuốc có vị đắng; tính hàn; quy các kinh tâm, tỳ, vị; có tác dụng thanh nhiệt táo thấp; được dùng làm trị liệu các chứng tâm hỏa, lị, sang giới, tâm thận bất giao… Vị thuốc này cũng đã được những nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng dược lý.

Cây hoàng liên chân gà và vị thuốc hoàng liên.

Cây hoàng liên chân gà và vị thuốc hoàng liên.

Thành phần hóa học và tác dụng dược lý

Thành phần hóa học

Thân rễ hoàng liên chân gà có chứa nhiều alcaloid (5 – 8%), các thành phần chính là các alcaloid như berberin, jatrorrhizin, coptisin, palmatin, epiberberin, columbamin, epiberberin, worenin, magnoflorin…

Tác dụng dược lý

– Trên hội chứng ruột kích thích: Năm 2011, Yungwui Tjong và cộng sự (Hồng Kông) đã nghiên cứu chiết xuất rễ hoàng liên có tác dụng giảm những cơn đau nội tạng trên động vật thực nghiệm, cơ chế có thể là do làm giảm hormon cholecystokinin và serotonin – là những chất làm co cơ trơn dẫn tới tăng nhu động ruột già.

– Tác dụng kháng khuẩn: Năm 1998, nhóm nghiên cứu ở Hàn Quốc của Bae EA đã xem tình trạng tác dụng của Hoàng liên trên vi khuẩn Helicobacter pylori, kết quả nghiên cứu cho thấy nước sắc hoàng liên làm giảm 16% hoạt tính men urease và khắc chế mạnh sự phát triển của Helicobacter pylori. Các nghiên cứu khác cũng đã chứng tỏ nước sắc hoàng liên và hoạt chất berberin có phổ kháng khuẩn rộng đối với một số chủng gram (+) và gram (-). Nước sắc thể hiện tác dụng khắc chế một số vi khuẩn tùy theo độ pha loãng khác nhau như: Shigella shigac, Sh. dysenteriae, Bacillus tuberculosis, Bacillus cholera, Staphylococcus aureus, Bacillus paratyphi, Bacillus coli, Bacillus proteus, Streptococcus hemolyticus, Vitrio cholera,Baccillus subtilis… Cơ chế tạo dụng kháng khuẩn có thể do berberin khắc chế tổng hợp ARN, ADN và protein đối với vi khuẩn. Ngoài ra, hoàng liên chân gà còn có tác dụng kháng nấm và kháng virut.

– Tác dụng trị liệu viêm đường ruột: Năm 2011, nhóm nghiên cứu người Trung Quốc Qian Zhang và cộng sự đã dùngdịch chiết nước hoàng liên với liều 300 mg/kg cân nặng và berberin với liều 120mg/kg cân nặng để chứng tỏ tác dụng làm giảm tổn thương đường ruột gây nên bởi lipoposaccharose theo cơ chế làm tăng hoạt động của SOD và GSH-Px và khắc chế hoạt động của TLR4 và NF-jB ở hồi tràng.

– Các tác dụng khác: Hoàng liên và berberin có tác dụng chống loét đường ruột, phòng ngừa xơ vữa động mạch, lợi mật, chống ung thư, hạ huyết áp, an thần, tăng cường thời gian gây ngủ của pentobarbital, làm hạ thấp thân nhiệt và hoạt động tự nhiên của thú vật thí nghiệm, thuốc còn có tác dụng gây mê cục bộ. Thí nghiệm trong ống nghiệm (in vitro), berberin sulfat làm giảm tác dụng chống đông máu của heparin đối với máu chó và máu người. Dịch chiết nước hoàng liên, thí nghiệm trên chuột nhắt trắng có tác dụng hạ đường huyết. Những tác dụng này đã được Đỗ Huy Bích và cộng sự ghi chép lại trong cuốn sách Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học và Nhân viên kỹ thuật.

Một số nghiên cứu mới nhất về cây Hoàng liên chân gà ban bố năm 2018

– Nhóm nghiên cứu của Cao Thảo Nguyên và cộng sự đã  điều tra thành phần hóa học của 1 chiết xuất nước của C. chinensis định vị 2 protoberberines bậc bốn mới (1, 2), 1 amide ba vòng mới (3), cùng với năm hợp chất đã biết (4, 5, 6, 7, 8). Các hợp chất 4, 5 và 7 cho thấy sự khắc chế mạnh đối với acetylcholinesterase (AChE) tương ứng với các giá trị IC50 là 1,1; 5,6 và 12,9μM. Hợp chất 2 và 4 cho thấy sự khắc chế butyrylcholinesterase (BChE) tương ứng với mức giá trị IC50 là 11,5 và 27,8μM. Qua nghiên cứu này, có thể thấy rằng hoàng liên là dược chất tiềm năng để trị liệu bệnh Alzheimer.

– Yujuan Li và cộng sự (Trung Quốc) đã nghiên cứu tác dụng bảo vệ tâm thần của polysaccharidehoàng liên chân gà (Coptis chinensis Franch.) trên loại hình giun tròn Caenorhabditis elegans biến hóa gen mắc bệnh Alzheimer được gây độc bằng amyloid-beta (Aβ). Những dữ liệu nghiên cứu chứng tỏ rằng polysaccharide hoàng liên chân gà có thể làm giảm độc tính do Aβ gây nên bằng cách trì hoãn sự lão hóa, làm giảm vận tốc tê liệt, khắc chế sự lắng đọng của Aβ, và tăng mức biểu lộ của gen HSP trong C. elegans biến hóa gen.

– Ying-Ying Wang và cộng sự (Trung Quốc) đã nghiên cứu berberine (thành phần hoạt chất chính của hoàng liên Coptis chinensis) có thể bảo vệ chức năng của podocytes (những tế bào hình sao thuộc lá trong của bao Bowman) thông qua khắc chế chuyển TGF-β1 từ những tế bào Mesangial cầu thận sang podocyte. Đây là một trong các cơ chế tiềm năng của tác dụng bảo vệđối với bệnh thận do tiểu đường.

Không chỉ dừng lại ở các tác dụng đối với đường ruột, hoàng liên còn được những công trình nghiên cứu khoa học mới đây chứng tỏ dược chất tiềm năng để trị liệu các bệnh về sa sút trí não, bệnh tiểu đường.

Tiến sĩ Phùng Tuấn Giang (Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y Dược cổ truyền Việt Nam)

Sưu Tầm: Internet – Kênh Tin: TT39

Quảng Cáo